PMK is A noBAD Friend

Posts tagged “thành

Việt phủ Thành Chương

Mới dăm năm trước, không ai có thể tượng tượng rằng trên một quả đồi trọc ở Sóc Sơn, cách trung tâm Hà Nội khoảng hơn 40 km, lại mọc lên một “lâu đài Việt” như vậy.

Viet phu Thanh Chuong Mot nua the ky sau

Một người bạn của tôi khi nhìn thấy Việt Phủ Thành Chương đã thốt lên: “Mình tưởng mình làm được nhiều việc, nhưng đến đây thì thấy rằng mình chưa làm được gì cả”. Đó là Việt Phủ Thành Chương.

Đã có khoảng trăm bài báo viết về nơi này. Truyền hình Việt Nam, truyền hình Hà Nội đã làm phim về Việt Phủ Thành Chương. Truyền hình cáp đã làm xong bộ phim bốn tập về Việt Phủ Thành Chương và một số vấn đề văn hóa liên quan đến Việt Phủ như kiến trúc Việt Phủ, cây trong Việt Phủ, đồ cổ trong Việt Phủ, đời sống trong Việt Phủ và chủ nhân Việt Phủ.

Người ta đã gọi chốn này bằng nhiều tên gọi khác nhau: Phủ Thành Chương, Thành Chương Biệt Phủ, Việt Phủ Thành Chương. Có lẽ cái tên Việt Phủ Thành Chương sẽ là một cái tên gọi lâu dài.

Tôi nói vậy bởi biết đâu một ngày nào đó, dù chủ nhân của nó không muốn, nhưng người ta vẫn có thể gọi một cái tên khác. Ngay bây giờ đã có nhiều người gọi Việt Phủ Thành Chương bằng những cái tên khác nhau theo ý tưởng của họ.

Có người gọi là Cổ Việt Phủ. Có người gọi là Linh Viên. Có người gọi là Vạn Linh Cổ Trại. Nghĩa là mỗi người đến đó đều cảm nhận được một điều gì đó thật sâu xa trong tâm khảm mình.

Đó không phải là một bảo tàng. Không phải một khu triển lãm. Càng không phải một trang trại. Đó là một nơi chứa đựng những gì vừa gần gũi trong không gian, vừa xa xôi trong thời gian, vừa giản dị vừa uy nghiêm, vừa thực vừa ảo.

Đó là một quần thể văn hóa sống động với những ngôi nhà cổ, bàn ghế cổ, giếng nước cổ, ấm trà cổ, cầu ao cổ và cả vạn đồ cổ hòa đồng với con người, với trâu bò, chó gà, cây trái, côn trùng, trăng gió…

Việt Phủ Thành Chương tạo ra cho những ai đặt chân đến đó cảm giác được sống cùng một lúc với hai khoảng thời gian: Hiện tại và Cổ xưa. Bây giờ, họa sỹ Thành Chương lại đang sắp hoàn thành một bảo tàng tranh với kiến trúc của ông thật độc đáo trong khu Việt Phủ này.

Sẽ độc đáo và có thể gây một “tiếng nổ” trong đời sống văn hóa người Việt chúng ta khi tôi nghe ông nói về một bảo tàng đặc biệt trong cái bảo tàng chung kia.

Đó là cái gì ? Chủ nhân đã nói cho tôi nghe và với lời hứa của mình, tôi không tiết lộ một chút gì trong bài viết này. Thời gian sẽ dần dần tiết lộ những bí mật.

Báo chí chắc chắn sẽ viết nhiều về bảo tàng đặc biệt ấy vì ở Việt Nam chưa bao giờ có một bảo tàng như thế. Thực ra tên gọi của công trình đặc biệt ấy không phải là bảo tàng.

Các nhà chuyên môn có thể gọi bằng một cái tên khác. Nhưng tên gọi có gì quan trọng đâu. Nhiều lúc hình thức chỉ là một thói quen ngôn ngữ để người ta hình dung ra nội dung. Thôi, rồi mọi sự sẽ rõ. Tôi chỉ biết nó thật đặc biệt.

Tôi đã đến Việt Phủ Thành Chương hai lần. Một lần tôi đã ngủ lại nơi này. Đó là một đêm với giấc ngủ lạ. Tôi ngủ trên một chiếc sập cổ. Quanh tôi là ánh nến chập chờn với những gương mặt của người xưa và các vị Bồ tát.

Tượng cổ và tượng Phật cổ rất nhiều.Nhiều lúc choàng tỉnh, tôi sợ một nỗi sợ mơ hồ mà lại có phần háo hức, rằng nếu ngủ say quá mà nhỡ một vị Bồ tát thấy tôi liền sai người dẫn tôi đến cõi của Ngài để đánh cho mấy roi vì vài chuyện hư hỏng của tôi, hay để dạy dỗ, mách bảo điều gì đó mà tôi và nhiều người vẫn cứ u u mê mê và cũng có thể để sai mấy việc vặt như quét sân hay đun nước pha trà buổi sớm chẳng hạn.

Trong một lần tỉnh giấc, tôi bước ra lầu và nhìn toàn cảnh Việt Phủ Thành Chương. Một câu hỏi vang lên trong đầu tôi và vẫn vọng mãi đến bây giờ: Một nửa thế kỷ sau, chốn này sẽ như thế nào?

Lúc đó, cả tôi và chủ nhân cái Lâu đài Việt này đã thành người thiên cổ. Mặc dù theo tướng số học, Thành Chương sẽ sống qua tuổi 90. Chốn này sau một nửa thế kỷ nữa sẽ như thế nào?

Thành Chương không trả lời câu hỏi của tôi. Ông im lặng. Khoảng im lặng ấy tưởng chừng đủ cho gió từ những cánh đồng ngoại ô thổi qua cái cổng ngõ Việt Phủ khổng lồ đến một thế kỷ. Có thể ông chưa nghĩ tới câu hỏi này.

Có thể ông chưa thể trả lời và cũng có thể ông lại biến câu trả lời thành một bí mật. Nếu tôi là Thành Chương, tôi sẽ biến Việt Phủ này thành một chốn có nhiều bí mật. Có thể, đôi khi không có bí mật gì lại là một bí mật.

Lúc ấy, năm mươi năm sau này, cây cối trong Việt Phủ Thành Chương hiện nay sẽ thành những cổ thụ. Những đa, những si, những lộc vừng, những hoa sữa, những đại…

Những cái cây lúc ấy sẽ không chỉ là một cái cây đơn thuần mà có thể ứng cảm được buồn vui của con người sống với nó. Lúc đó có khi cây khỏe thì người vui, người buồn thì cây ốm.

Lúc đó, những bức tường, thềm sân, bậc nhà, đường đi lát gạch đã phủ rêu thời gian để có thể nâng gót và in bóng cổ xưa. Những bức tượng và đồ cổ đã đủ thời gian để thu lại hết linh khí của mình và chầm chậm tỏa ra. Người tham quan lúc đó sẽ khác bây giờ.

Họ đến đó không phải để xem họa sỹ Thành Chương xây dựng và vẽ ra sao. Họ đến đó để ngồi xuống bất cứ chỗ nào trong phủ để nhìn lại và nghe lại những gì của trăm năm, của ngàn năm đang từ từ trở về trong tâm hồn họ. Theo tôi, đấy là điều lớn nhất mà Việt Phủ Thành Chương mang lại trong tương lai.

“Thưa họa sỹ, năm chín mươi tuổi có thể ông sẽ bắt đầu viết di chúc để quyết định số phận Việt Phủ Thành Chương, vậy ông sẽ viết như thế nào?”.

Một câu hỏi quá sớm nhưng tôi chắc rằng không phải không có lúc ông đã nghĩ đến cho dù chỉ một giây thoáng qua. Cho dù ông có dăm bảy đứa con, ông cũng không thể chia đứa này thừa kế khu nhà cổ Bắc Ninh, đứa kia thừa kế khu nhà sàn người Mường, đứa khác cái ao sen và hàng trăm ngài chó đá cổ ngoài vườn…

Nếu cứ chia như thế thì cuối cùng Việt Phủ Thành Chương rồi cũng trở lại thuở ban đầu của nó: Quả đồi hoang vu. Sau câu hỏi của tôi, ông lại ngồi im lặng.

Việt Phủ Thành Chương giờ đã thành một địa chỉ văn hóa. Ông không được phép làm Việt Phủ biến mất. Trong một nghĩa nào đó Việt Phủ Thành Chương đã tách khỏi sự độc quyền của chính chủ nhân – họa sỹ Thành Chương. Mà xét thật sâu xa, đó cũng chính là khát vọng của ông.

Ông dựng lên Việt Phủ cũng bởi chính khát vọng đó. Nếu không có khát vọng đó, ông không làm được dù ông nhiều tiền đến đâu. Vì ông không phải là người giàu có nhất Việt Nam về mặt tiền bạc.

Tôi luôn luôn tin rằng một trong những lý do xây dựng Việt Phủ Thành Chương chính là sự phá vỡ nỗi cô đơn của ông. Có thể chính nỗi cô đơn này ông không nhận ra cụ thể hoặc ông cũng như nhiều người chúng ta chối từ sự cô đơn của chính mình.

Ông nổi tiếng. Ông là một người giàu có. Ông không lúc nào hết những việc phải làm. Nhưng ông là kẻ cô đơn. Trong nỗi cô đơn của ông có cả một sự buồn tẻ nào đó.

Từ nỗi cô đơn và buồn tẻ, ông bước lên quả đồi hoang và trở thành một kẻ lao động khổ sai cho chính bản thân mình. Ông không hề hình dung được sức mạnh của sự quyến rũ cái công trình ông xây dựng sau này.

Giờ đây, ai nghe đến Việt Phủ Thành Chương đều muốn đến đó. Ông đã làm cho vùng đồi hoang vu này trở nên sống động và một không khí tâm linh đang từng ngày chiếm ngự nơi đó.

Lúc đầu, tôi nghĩ ông dựng Phủ để thi thoảng trốn phố phường ầm ĩ mà về nơi yên tĩnh của cây lá và những cổ vật. Nhưng dù bây giờ ông có muốn ông cũng không làm được thế.

Người nước trong nước ngoài đến thăm Phủ tấp nập. Vậy thì còn gì yên tĩnh nữa. Họa may chỉ có những đêm khuya hay những ngày mưa. Để được sống trong yên tĩnh đâu phải dễ dàng.

Có người bảo ông đã đày mình bằng việc xây dựng Phủ trên quả đồi hoang giờ lại đày mình bằng tiếp khách. Có người nói ông xây công trình này để khi nào được giá thì bán. Và cũng đã có người đến trả giá để mua.

Trong một giấc mộng, tôi thấy tôi trở về Việt Phủ Thành Chương một nửa thế kỷ sau ( năm 2055). Chốn ấy lúc đó uy nghi và tràn ngập một không khí linh thiêng.

Từ xa tôi thấy một vị thượng sư đang giảng đạo cho các đệ tử. Trên chiếc cổng rêu phong, bên cạnh tấm biển Việt Phủ Thành Chương có một tấm biển khác.

Tôi cầm nến soi lên và đọc thấy dòng chữ: Sóc Sơn Thiền Viện. Cả vùng đồi quanh Việt Phủ Thành Chương (Sóc Sơn Thiền Viện) đã thay đổi quá nhiều.

Những quả đồi phủ kín cây như một khu rừng. Những con đường lát đá gan gà. Hai bên đường là những khóm hoa rực rỡ. Một hồ sen lớn dưới chân đồi đang mùa hoa.

Cả không gian như được ướp bằng hương sen. Chim chóc hót vang trong những lùm cây… Trong những ngôi nhà Việt cổ ngoài những cổ vật có từ ngày khai trương Việt Phủ giờ thêm những giá sách.

Một nửa trong những số sách đó là Kinh Phật và những sách tư liệu cùng sách nghiên cứu về lịch sử Phật giáo Việt Nam và thế giới. Tôi cũng nhìn thấy một người con của họa sỹ Thành Chương đã nghỉ hưu chuyển về Phủ ở để trông coi Việt Phủ.

Khu bảo tàng vẫn như xưa, lưu giữ những tác phẩm tiêu biểu của họa sỹ Thành Chương ở tất cả các thể loại. Còn vợ ông, cô Ngô Hương xinh đẹp lúc đó là một bà già tóc trắng ngồi im lặng trong chiếc ghế nhìn ra những ngọn đồi bên cạnh.

Sau khi tỉnh mộng, tôi cứ băn khoăn mãi không biết có nên kể lại giấc mộng này cho họa sỹ Thành Chương nghe không. Giấc mộng thường cũng chỉ là giấc mộng.

Mà giấc mộng về một ngày của năm mươi năm tới cơ mà. Khoảng thời gian dài ấy làm sao mà chúng ta biết được những gì sẽ đến. Nhưng với riêng tôi thì tôi thích nằm mãi với giấc mộng ấy.

Bởi cho đến lúc này, tôi vẫn giữ quan điểm của tôi là trước khi từ giã cõi trần, họa sỹ Thành Chương nên giao Phủ của mình cho các nhà sư để giữ gìn và biến nơi đó thành nơi đọc sách, suy ngẫm và nghiên cứu Phật giáo.

Nơi đó chỉ có thể với một cái tên: Sóc Sơn Thiền Viện với dòng chữ Việt phủ Thành Chương để trong ngoặc đơn. Nếu không… nơi ấy sẽ trở về thuở ban đầu của nó: Những quả đồi hoang trọc.

Nguyễn Quang Thiều


Muốn thành công hãy viết nỗi lo ra giấy

Viết những vấn đề gây lo lắng ra giấy trước những tình huống căng thẳng như làm bài thi hay phát biểu trước đám đông sẽ giúp bạn đạt được kết quả tốt hơn.

Ảnh minh họa: ALAMY.
Ảnh minh họa: ALAMY.

Các nhà nghiên cứu của Đại học Chicago tại Mỹ cho rằng hành động viết những mối lo xuống giấy giúp trí óc con người trở nên minh mẫn hơn, nhờ đó chúng ta dễ dàng tập trung vào công việc trước mắt.

“Khi sắp đối mặt với những tình huống căng thẳng, con người thường lo lắng về những hậu quả tiêu cực của nó. Những mối lo khiến não chúng ta không thể tập trung hoàn toàn vào nhiệm vụ mà chúng ta sắp thực hiện. Viết chúng ra giấy khiến tâm trí chúng ta trở nên thoải mái hơn”, giáo sư Sian Beilock, một nhà nghiên cứu của Đại học Chicago, phát biểu.

Để kiểm chứng giả thuyết này, Beilock cùng cộng sự tuyển 20 sinh viên để thực hiện thử nghiệm. Họ yêu cầu nhóm sinh viên làm hai bài kiểm tra toán ngắn, Telegraph cho biết.

Đối với bài kiểm tra thứ nhất, các sinh viên phải cố gắng hết sức. Trước bài kiểm tra thứ hai, nhóm nghiên cứu tạo ra một tình huống có thể gây căng thẳng rồi yêu cầu 10 sinh viên dành 10 phút để viết những cảm xúc của họ về bài kiểm tra sắp tới ra giấy. 10 sinh viên còn lại không làm gì.

Kết quả bài kiểm tra thứ hai cho thấy 10 sinh viên viết ra giấy đạt điểm cao hơn 5% so với bài kiểm tra thứ nhất, còn điểm trung bình của nhóm không viết giảm 12%.

“Có vẻ như nhóm không viết chịu tác động tiêu cực của hiện tượng sốc tâm lý do tình huống căng thẳng gây nên, trong khi hành vi viết ra giấy giúp não của nhóm kia hoạt động hiệu quả hơn”, Beilock nhận xét.

Trong một thử nghiệm khác nhóm nghiên cứu tuyển những học sinh thường xuyên rơi vào trạng thái lo lắng trước các kỳ thi. Họ yêu cầu một nửa số học sinh viết những vấn đề gây lo lắng ra giấy, còn một nửa kia không viết.

“Viết những nỗi lo ra giấy trong khoảng 10 phút trước khi thi giúp học sinh vượt qua nỗi sợ hãi và tăng khả năng tư duy của não. Chúng tôi nghĩ mẹo này có thể áp dụng với mọi tình huống có thể gây căng thẳng như phát biểu trước đám đông, giới thiệu sản phẩm với khách hàng hay phỏng vấn tuyển dụng”, Beilock khẳng định.

Một nghiên cứu mà giáo sư Beilock từng tiến hành cho thấy những tình huống gây căng thẳng có thể kìm hãm ký ức hoạt động. Được lưu trữ trong vùng vỏ não trước trán, ký ức hoạt động được coi như một dạng “bản nháp thần kinh”, cho phép con người xử lý những thông tin liên quan tới công việc mà chúng ta thực hiện. Tuy nhiên, những mối lo lắng cũng có thể xuất hiện trên “bản nháp” và chúng làm giảm năng lực tư duy của não.

Minh Long


Những thành phố đẹp trên thế giới

Bởi vì cách nhìn nhận cái đẹp là mang tính chủ quan nên tạp chí Forbes đã làm cuộc khảo sát từ các chuyên gia về thành phố trên nhiều lĩnh vực khác nhau.

Tiêu chuẩn đánh giá từ quy hoạch đô thị, kiến trúc cho tới sự phát triển bền vững để bình chọn những thành phố đẹp nhất thế giới.

Các chuyên gia tư vấn gồm Reynolds và Michael Kaufman, KTS thuộc công ty kiến trúc Goettsch Partners đóng tại Chicago; Raymond Levitt, giám đốc chương trình xây dựng dân dụng và công nghệ môi trường thuộc Đại học Standford; Tony McGuirk, một nhà thiết kế đô thị, KTS và là chủ tịch BDP ở Luân-đôn; J. Hugh O’Donnell của công ty xây dựng đô thị MMM International,và Ken Drucker, giám đốc thiết kế công ty kiến trúc HOK New York.

Cambridge, thành phố Đại học

Những con phố san sát, một trường đại học nổi tiếng và những công viên ẩn hiện, những bãi cỏ và sân nhỏ “thống trị” cả thành phố Cambridge, nước Anh.

Nằm ở phía Bắc Luân-đôn, thành phố này được tô điểm bởi dòng sông Cam và những toà nhà hiện đại xen lẫn cổ kính như College Chapel dành cho các vị vua trong lịch sử và Trung tâm khoa học toán học hiện đại của Đại học Cambridge.

Tokyo, thành phố năng lượng

tokyo.jpg

Tokyo, thành phố của những toà nhà chọc trời 50 tầng và những biệt thự truyền thống kiểu Nhật là một điểm yêu thích của Amanda Reynolds, thành viên của Nhóm thiết kế đô thị Vương quốc Anh, một tổ chức cộng tác của các KTS, các nhà thiết kế phong cảnh và những người làm quy hoạch đô thị.

Không chỉ kiến trúc của riêng Tokyo mới đại diện cho vẻ đẹp của thành phố này. Thành phố còn có khiếu kiến trúc và đề cao thứ bậc bởi vì người ta mỉm cười và cúi chào nhau nhưng nó cũng là thành phố bùng nổ năng lượng với những con đường chật hẹp sáng rực ánh đèn nê-ông khi trời tối.

Paris – Kinh đô ánh sáng thế giới

Paris luôn nhận được những cái gật đầu bình chọn là kinh đô ánh sáng bởi những đại lộ rộng, thoáng đãng và xanh mát bóng cây, bởi cuộc sống đường phố của nó và bởi những kiến trúc điển hình như Cung điện lớn cũng như sự đối lập của nó với kiến trúc Anh, điều làm tăng lên sự độc đáo và riêng biệt cho thành phố.

Những đặc trưng về tính thẩm mỹ của Paris bị ảnh hưởng rộng rãi bởi kế hoạch Haussmann thế kỷ 19 với những mặt tiền toà nhà điển hình.

Thế mạnh “tính đồng nhất” của Paris làm cho thành phố xinh đẹp này có khả năng thu hút những công trình có một không hai kỳ lạ như tháp Eiffel gây tranh cãi một thời, Trung tâm Pompidou hiện đại một cách kỳ quặc (do KTS người Anh và Italia thiết kế) và Viện thế giới Ả-rập vừa mang tính cách tân vừa mang tính truyền thống cao.

Hơn nữa, những giới hạn về chiều cao trong lịch sử thành phố đã hạn chế sự phát triển các toà nhà chọc trời. “Điều đó làm cho bạn không có cảm giác đang đi dạo dưới bóng những toà nhà ở hầu hết mọi nơi trong thành phố.” KTS Kaufman nhận xét.

Những thành phố mang vẻ đẹp tự nhiên

Nếu như Paris được hoan nghênh bởi những kiến trúc và thiết kế nhân tạo thì Vancouver lại được chú ý bởi vẻ đẹp tự nhiên của nó. Tại thành phố biển xinh đẹp này, không gian mở thì đầy ắp, từ khuôn viên phía tây xanh mát của Đại học British Columbia cho tới công viên khổng lồ Stanley bên ngoài thành phố. Thêm vào đó, những ngọn núi ven biển trắng xoá tuyết và bờ biển Thái Bình Dương tạo nên một khung cảnh tuyệt vời. Nền văn hoá và ẩm thực đa dạng càng làm cho thành phố trở thành một địa điểm du lịch hấp dẫn.

Không gian mở cũng làm cho Cape Town trở nên đặc biệt. Nhà hàng hải nổi tiếng, Ngài Francis Drake có lần đã đề cập đến Cape Town như mũi đất thần tiên nhất thế giới. Thành phố có vườn thực vật Kirstenbosch và đỉnh núi Table cung cấp một điểm nhìn ngoạn mục cho du khách chiêm ngưỡng thành phố từ độ cao xấp xỉ 1067 mét so với mực nước biển.

Sydney cũng là một thành phố được ngợi ca vì vẻ đẹp tự nhiên của nó – chủ yếu là cảng nước sâu có thể được nhìn từ nhiều nơi trong thành phố nhiều đồi núi này. Mặc dù Sydney hiếm khi lạnh và mang không khí ảm đạm, nhưng kể cả khi đó, vẻ đẹp của nó cũng thăng hoa khi những bông hoa bừng nở.
KTS Reynolds nói: “Sydney đẹp nhất vào tháng 10 và tháng 11 khi hàng triệu cây lan dạ hương dọc các con đường của thành phố bừng nở hoa tím và thậm chí chúng còn án ngữ cả những con đường ngoại ô bình dị nhất.


Những thành phố Italia

Thành phố Florence và Venice cũng nằm trong danh sách này. Florence nổi tiếng vì lịch sử kiến trúc với phong cách gô-tic Basilica di Santa Maria del Fiore và nhà triển lãm Uffizi. Du khách có thể đi bộ dễ dàng trong thành phố để ngắm nhìn cảnh đẹp ở đây.
Florence cũng là ngôi nhà của những quảng trường rộng lớn với những quán cà-phê được bao quanh bởi những toà nhà xinh đẹp như Palazzo Vecchio ven lề quảng trường Signoria. KTS McGuirk nói: “Bạn không thể đi đâu khác trên thế giới này có thể tìm thấy một quảng trường huy hoàng như vậy.


Venice, thành phố trên nước thì tự hào với bề dày lịch sử của mình (nó đã từng là một nước cộng hoà) và thường được ví như Disneyland của người lớn. KTS Reynolds nhận xét: “Những toà nhà cổ kính và trau chuốt của Venice dường như khá phong lưu trong những lớp sơn phai màu và những công trình bằng đá hỗn hợp bao quanh là những cửa ra vào và cửa sổ mở ra phía những dòng kênh và những con đường đi bộ thời Trung cổ. Tất cả góp phần làm nên sức kỳ bí của miền đất quyến rũ này.”

Những thành phố xinh đẹp nước Mỹ

Một số thành phố của Mỹ cũng được công nhận. San Francisco được ca ngợi vì những cây cầu, những ngọn đồi, những chiếc xe điện và vẻ đẹp tự nhiên được tạo ra bởi những dòng nước bao quanh thành phố. Trong khi đó, Chicago giành điểm vì mật độ cây xanh ở nơi công cộng như những hàng cây râm mát Công viên Thiên Niên Kỷ và hằng hà sa số các loài hoa đẹp.

Thành phố New York thì lại nổi tiếng bởi vẻ đẹp kiến trúc với những toà nhà lịch sử chọc trời lộng lẫy ở khu Manhattan đối lập với kiến trúc hiện đại như toà tháp Ngân Hàng Hoa Kỳ. Một số người như Levitt thậm chí còn ca ngợi không khí của Big Apple (biệt danh của New York). Mặc dù nếu trở về 20 năm trước, ông sẽ không liệt kê New York vào danh sách này nhưng Levitt nói rằng tình hình tội phạm giảm đã giúp cho mọi người có thể ra ngoài và trải nghiệm cuộc sống đường phố tuyệt vời của thành phố.


Cuối cùng, một thành phố không thể bỏ qua là Luân-đôn. KTS McGuirk bình luận nếu Paris nổi tiếng vì vẻ đẹp cấu trúc thì Luân-đôn lại chỉ là một “miếng vải ghép xinh đẹp”. Bởi vì thành phố đã phát triển trên 100 năm nhưng nó lại không có cấu trúc tổng thể và hình thái kiến trúc hiện tại lại rất “lởm khởm” và rất khác nhau. Đó cũng là điều mà KTS McGuirk cho là tạo nên sự hấp dẫn cho thành phố.

Thanh Huyền (theo Forbes)